नारीणां गौरवम् - 10th Class Sanskrit Objective Question Answer

 

नारीणां गौरवम्

(कक्षा 10 – संस्कृत, पूर्ण पाठ / कथा)

नारीणां गौरवम् अस्माकं समाजे अत्यन्तं महत्त्वपूर्णम् अस्ति। नारी एव गृहस्य आधारः, समाजस्य मेरुदण्डः, राष्ट्रस्य च प्रेरणास्रोतः भवति। प्राचीनकालेऽपि नारीणां स्थानं उच्चं आसीत्। वेदेषु, उपनिषत्सु, इतिहासे च नारीणां महिमा विस्तरेण वर्णितः अस्ति।

नारी जननीरूपेण सन्तानस्य पालनं करोति, तं संस्कारैः विभूषयति च। माता एव प्रथमं गुरुः भवति, या बालकं सत्यं, धर्मं, अनुशासनं च शिक्षयति। नारी भगिनीरूपेण स्नेहं ददाति, पत्नीरूपेण सहधर्मचारिणी भवति, दुहितृरूपेण कुलस्य कीर्तिं वर्धयति।

भारतीयसंस्कृतौ नारी शक्तिरूपेण पूज्यते। दुर्गा, लक्ष्मी, सरस्वती इत्यादयः देव्यो नारीशक्तेः प्रतीकाः सन्ति। शास्त्रेषु उक्तम् अस्ति—

“यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः।”

अस्य अर्थः अस्ति यत् यत्र नारीणां सम्मानः भवति, तत्र देवताः निवसन्ति।

आधुनिककालेऽपि नारीणां योगदानं सर्वत्र दृश्यते। शिक्षाक्षेत्रे, चिकित्साक्षेत्रे, विज्ञानक्षेत्रे, राजनीतौ, क्रीडाक्षेत्रे च नारीणः पुरुषैः सह समानरूपेण कार्यं कुर्वन्ति। अनेकाः नारीणः स्वप्रतिभया देशस्य नाम उज्ज्वलं कृतवत्यः।

यद्यपि समाजे किञ्चित् विषमता दृश्यते, तथापि नारी स्वधैर्येण, स्वपरिश्रमेण च सर्वान् बाधान् अतिक्रम्य अग्रे गच्छति। नारीणां शिक्षया एव समाजः उन्नतिं प्राप्नोति। शिक्षिता नारी समग्रं परिवारं शिक्षयति, राष्ट्रस्य विकासे च सहायकं भवति।

अतः अस्माभिः सर्वैः नारीणां सम्मानः कर्तव्यः। तासां अधिकाराः रक्षितव्याः, तासां प्रतिभाः प्रोत्साहितव्याः। नारीणां गौरवं एव समाजस्य गौरवम्, राष्ट्रस्य च उज्ज्वलभविष्यस्य आधारः अस्ति।

नारीणां गौरवम्

(कक्षा 10 – संस्कृत)

🔹 प्रश्न–उत्तर (संक्षिप्त उत्तर)

प्रश्न 1. ‘नारीणां गौरवम्’ पाठस्य मुख्यविषयः कः अस्ति?

उत्तरः नारीणां महत्त्वं, सम्मानः, समाजे तासां योगदानं च।

प्रश्न 2. नारी गृहस्य आधारः कथं भवति?

उत्तरः नारी जननीरूपेण सन्तानस्य पालनं करोति, संस्कारान् ददाति च।

प्रश्न 3. नारी प्रथमं गुरुः किमर्थं कथ्यते?

उत्तरः माता एव बालकं धर्मं, सत्यं, अनुशासनं च शिक्षयति।

प्रश्न 4. भारतीयसंस्कृतौ नारी कथं पूज्यते?

उत्तरः नारी शक्तिरूपेण, दुर्गा-लक्ष्मी-सरस्वतीरूपेण पूज्यते।

प्रश्न 5. “यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते…” इत्यस्य अर्थः कः?

उत्तरः यत्र नारीणां सम्मानः भवति, तत्र देवताः वसन्ति।

🔹 लघु उत्तरीय प्रश्न

प्रश्न 1. नारी समाजस्य मेरुदण्डः किमर्थं कथ्यते?

उत्तरः

नारी गृहं समाजं च सुचारुरूपेण सञ्चालयति। तस्या परिश्रमः, धैर्यं, त्यागः च समाजस्य स्थिरतायाः कारणं भवति, अतः सा समाजस्य मेरुदण्डः कथ्यते।

प्रश्न 2. नारीणां आधुनिककाले योगदानं लिखत।

उत्तरः

आधुनिककाले नारी शिक्षाक्षेत्रे, विज्ञानक्षेत्रे, राजनीतौ, चिकित्साक्षेत्रे, क्रीडाक्षेत्रे च महत्त्वपूर्णं योगदानं ददाति।

प्रश्न 3. शिक्षिता नारी समाजे किं परिवर्तनं करोति?

उत्तरः

शिक्षिता नारी परिवारं शिक्षयति, कुरीतिं निवारयति, समाजस्य उन्नतौ च सहायकं भवति।

🔹 दीर्घ उत्तरीय प्रश्न

प्रश्न 1. ‘नारीणां गौरवम्’ पाठस्य आधारेण नारीणां महत्त्वं वर्णयत।

उत्तरः

नारी अस्माकं समाजस्य आधारः अस्ति। सा जननीरूपेण सन्तानस्य पालनं करोति, तं संस्कारैः अलङ्करोति। माता प्रथमं गुरुः भवति या बालकस्य चरित्रनिर्माणं करोति। भारतीयसंस्कृतौ नारी शक्तिरूपेण पूज्यते। दुर्गा, लक्ष्मी, सरस्वती इत्यादयः नारीशक्तेः प्रतीकाः सन्ति। आधुनिककाले नारी सर्वेषु क्षेत्रेषु पुरुषैः सह समानरूपेण कार्यं कुर्वन्ति। अतः नारीणां सम्मानः एव समाजस्य उन्नतेः आधारः अस्ति।

प्रश्न 2. नारीसम्मानस्य समाजे कः प्रभावः भवति?

उत्तरः

यत्र नारीणां सम्मानः भवति, तत्र समाजः समृद्धः भवति। नारीसम्मानात् परिवारः सुखी भवति, बालकाः संस्कारिताः भवन्ति। शिक्षिता नारी राष्ट्रस्य विकासे महत्त्वपूर्णं योगदानं ददाति। अतः नारीसम्मानः समाजस्य प्रगतये अत्यावश्यकः अस्ति।

🔹 सारांश

‘नारीणां गौरवम्’ पाठे नारीणां महत्त्वं विस्तरेण वर्णितम् अस्ति। नारी गृहस्य आधारः, समाजस्य मेरुदण्डः, राष्ट्रस्य च प्रेरणास्रोतः अस्ति। माता प्रथमं गुरुः भवति या सन्तानं संस्कारैः विभूषयति। भारतीयसंस्कृतौ नारी शक्तिरूपेण पूज्यते। आधुनिककाले नारी सर्वेषु क्षेत्रेषु समानरूपेण कार्यं कुर्वन्ति। नारीणां शिक्षया एव समाजस्य उन्नतिः सम्भवति। अतः नारीणां सम्मानः सर्वैः कर्तव्यः।

नारीणां गौरवम्

कक्षा 10 – संस्कृत

🔹 बहुविकल्पीय प्रश्न (MCQ)

प्रश्न 1. ‘नारीणां गौरवम्’ पाठस्य मुख्य विषयः कः अस्ति?

क) धनस्य महत्त्वम्

ख) नारीणां सम्मानः

ग) युद्धस्य वर्णनम्

घ) प्रकृतिसौन्दर्यम्

उत्तरः ख) नारीणां सम्मानः

प्रश्न 2. नारी गृहस्य किं कथ्यते?

क) अलङ्कारः

ख) आधारः

ग) भारः

घ) अतिथि

उत्तरः ख) आधारः

प्रश्न 3. माता कस्य रूपेण प्रथमं गुरुः भवति?

क) भगिनीरूपेण

ख) दुहितृरूपेण

ग) जननीरूपेण

घ) मित्ररूपेण

उत्तरः ग) जननीरूपेण

प्रश्न 4. “यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते…” इति श्लोकस्य भावः कः?

क) नारीणां अपमानः

ख) नारीणां शिक्षा

ग) नारीणां पूजा

घ) नारीणां सम्मानात् देवतानां वासः

उत्तरः घ) नारीणां सम्मानात् देवतानां वासः

प्रश्न 5. भारतीयसंस्कृतौ नारी कथं पूज्यते?

क) दुर्बलरूपेण

ख) सेविकारूपेण

ग) शक्तिरूपेण

घ) दासी रूपेण

उत्तरः ग) शक्तिरूपेण

प्रश्न 6. आधुनिककाले नारी कत्र न कार्यं करोति?

क) शिक्षाक्षेत्रे

ख) विज्ञानक्षेत्रे

ग) राजनीतौ

घ) एकस्मिन् एव गृहे

उत्तरः घ) एकस्मिन् एव गृहे

प्रश्न 7. शिक्षिता नारी किं करोति?

क) समाजं पतयति

ख) परिवारं शिक्षयति

ग) समाजात् दूरं गच्छति

घ) केवलं धनं सञ्चिनोति

उत्तरः ख) परिवारं शिक्षयति

प्रश्न 8. नारी समाजस्य किं कथ्यते?

क) भारः

ख) मेरुदण्डः

ग) बाधा

घ) शत्रुः

उत्तरः ख) मेरुदण्डः

प्रश्न 9. नारीणां गौरवं कस्य आधारः अस्ति?

क) केवलं परिवारस्य

ख) समाजस्य

ग) राष्ट्रस्य उज्ज्वलभविष्यस्य

घ) विद्यालयस्य

उत्तरः ग) राष्ट्रस्य उज्ज्वलभविष्यस्य

प्रश्न 10. नारी प्रथमं किं शिक्षयति?

क) युद्धम्

ख) धनसञ्चयम्

ग) सत्यं धर्मं च

घ) केवलं खेलम्

उत्तरः ग) सत्यं धर्मं च

🔹 एक शब्द / परिभाषा वाले प्रश्न

प्रश्न 1. नारी कस्य प्रतीका अस्ति?

उत्तरः शक्तेः

प्रश्न 2. माता किम् कथ्यते?

उत्तरः प्रथमः गुरुः

प्रश्न 3. नारी समाजस्य कः अस्ति?

उत्तरः मेरुदण्डः

प्रश्न 4. यत्र नारी पूज्यते तत्र कः वसति?

उत्तरः देवताः

प्रश्न 5. नारी कस्य उन्नतेः कारणम् अस्ति?

उत्तरः समाजस्य

प्रश्न 6. नारी कस्य आधारः अस्ति?

उत्तरः गृहस्य

प्रश्न 7. शिक्षिता नारी किम् शिक्षयति?

उत्तरः परिवारम्

प्रश्न 8. दुर्गा, लक्ष्मी, सरस्वती कस्य प्रतीकाः सन्ति?

उत्तरः नारीशक्तेः

🔹 प्रश्न–उत्तर (अति संक्षिप्त / सामान्य)

प्रश्न 1. नारीणां सम्मानः किमर्थं आवश्यकः?

उत्तरः नारीसम्मानात् समाजः समृद्धः भवति।

प्रश्न 2. नारी राष्ट्रस्य किं भवति?

उत्तरः प्रेरणास्रोतः।

प्रश्न 3. नारी जननीरूपेण किं करोति?

उत्तरः सन्तानस्य पालनं करोति।

प्रश्न 4. नारी शिक्षया कः लाभः भवति?

उत्तरः समाजस्य उन्नतिः भवति।

प्रश्न 5. नारीणां गौरवः कस्य गौरवः अस्ति?

उत्तरः समाजस्य राष्ट्रस्य च।

नारीणां गौरवम्

कक्षा 10 – संस्कृत

50 महत्वपूर्ण वस्तुनिष्ठ प्रश्न (Objective Questions)

बहुविकल्पीय प्रश्न (MCQ)

1. ‘नारीणां गौरवम्’ पाठस्य मुख्यविषयः कः?

क) धनम्

ख) नारीसम्मानः

ग) राजनीति

घ) युद्धम्

2. नारी गृहस्य किम् अस्ति?

क) भारः

ख) अलङ्कारः

ग) आधारः

घ) अतिथि

3. नारी समाजस्य किं कथ्यते?

क) शत्रुः

ख) मेरुदण्डः

ग) दुर्बलः

घ) भारः

4. माता प्रथमं किं भवति?

क) मित्रम्

ख) गुरुः

ग) शत्रुः

घ) सेविका

5. नारी जननीरूपेण किं करोति?

क) धनं सञ्चिनोति

ख) सन्तानस्य पालनं करोति

ग) युद्धं करोति

घ) शासनं करोति

6. नारी कस्य प्रतीका अस्ति?

क) दुर्बलतायाः

ख) शक्तेः

ग) भयस्य

घ) आलस्यस्य

7. भारतीयसंस्कृतौ नारी कथं पूज्यते?

क) दासी रूपेण

ख) शक्तिरूपेण

ग) सेविकारूपेण

घ) दुर्बलरूपेण

8. “यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते…” इत्यस्य भावः कः?

क) नारीणां अपमानः

ख) नारीणां शिक्षा

ग) नारीसम्मानात् देवतानां वासः

घ) नारीणां दास्यं

9. दुर्गा, लक्ष्मी, सरस्वती कस्य प्रतीकाः?

क) पुरुषशक्तेः

ख) नारीशक्तेः

ग) धनशक्तेः

घ) युद्धशक्तेः

10. आधुनिककाले नारी कुत्र कार्यं करोति?

क) केवलं गृहे

ख) सर्वेषु क्षेत्रेषु

ग) वने

घ) एकस्मिन् कार्यालये

11. नारी शिक्षाक्षेत्रे किं करोति?

क) बाधा भवति

ख) योगदानं ददाति

ग) पलायनं करोति

घ) विश्रामं करोति

12. शिक्षिता नारी किं करोति?

क) समाजं पतयति

ख) परिवारं शिक्षयति

ग) समाजात् पलायते

घ) मौनं धारयति

13. नारी कस्य प्रेरणास्रोतः अस्ति?

क) परिवारस्य

ख) समाजस्य

ग) राष्ट्रस्य

घ) विद्यालयस्य

14. नारीणां शिक्षया कस्य उन्नतिः भवति?

क) केवलं नारीणाम्

ख) समाजस्य

ग) केवलं पुरुषाणाम्

घ) केवलं बालकानाम्

15. नारी पत्नीरूपेण किं भवति?

क) शत्रुः

ख) सहधर्मचारिणी

ग) सेविका

घ) अधीनाः

16. भगिनीरूपेण नारी किं ददाति?

क) भयम्

ख) स्नेहम्

ग) द्वेषम्

घ) क्रोधम्

17. दुहितृरूपेण नारी किं वर्धयति?

क) भयम्

ख) कुलस्य कीर्तिम्

ग) दुःखम्

घ) कलहम्

18. नारी राष्ट्रस्य किम् अस्ति?

क) बाधा

ख) प्रेरणास्रोतः

ग) भारः

घ) शत्रुः

19. नारीणां गौरवः कस्य आधारः?

क) विद्यालयस्य

ख) समाजस्य

ग) राष्ट्रस्य उज्ज्वलभविष्यस्य

घ) कार्यालयस्य

20. नारी प्रथमं किं शिक्षयति?

क) युद्धम्

ख) सत्यं धर्मं च

ग) धनसञ्चयम्

घ) क्रीडाम्

21. नारीणां सम्मानः कुत्र आवश्यकः?

क) केवलं गृहे

ख) केवलं विद्यालये

ग) सर्वत्र

घ) कुत्रचित् न

22. नारी समाजे किं करोति?

क) बाधां जनयति

ख) उन्नतिं साधयति

ग) समाजं नाशयति

घ) पलायनं करोति

23. नारी कस्य मेरुदण्डः अस्ति?

क) राष्ट्रस्य

ख) समाजस्य

ग) विद्यालयस्य

घ) कार्यालयस्य

24. नारी जननीरूपेण किं ददाति?

क) संस्कारान्

ख) भयम्

ग) द्वेषम्

घ) आलस्यम्

25. नारी आधुनिककाले केन समं कार्यं करोति?

क) केवलं नारीभिः

ख) पुरुषैः

ग) बालकैः

घ) वृद्धैः

26. नारीणां गौरवः केन वर्धते?

क) अपमानेन

ख) शिक्षया

ग) उपेक्षया

घ) द्वेषेण

27. नारी कस्य उन्नतेः कारणम्?

क) केवलं गृहस्य

ख) समाजस्य

ग) कार्यालयस्य

घ) विद्यालयस्य

28. नारीणां अधिकाराः कथं भवन्तु?

क) उपेक्षिताः

ख) रक्षिताः

ग) नष्टाः

घ) सीमिताः

29. नारीणां प्रतिभाः किं करणीयाः?

क) दमननीयाः

ख) प्रोत्साहितव्याः

ग) उपेक्षणीयाः

घ) निन्दनीयाः

30. नारी गृहं कथं करोति?

क) दुर्बलम्

ख) सुचारु

ग) अराजकम्

घ) शून्यम्

31. नारीणां सम्मानात् किं भवति?

क) कलहः

ख) समाजस्य समृद्धिः

ग) अवनतिः

घ) नाशः

32. नारी शिक्षिता चेत् किं भवति?

क) समाजः दुर्बलः

ख) समाजः उन्नतः

ग) समाजः नष्टः

घ) समाजः स्थगितः

33. नारी कस्य कीर्तिं वर्धयति?

क) शत्रोः

ख) कुलस्य

ग) राष्ट्रस्य

घ) कार्यालयस्य

34. नारीणां गौरवम् कस्य विषयः?

क) इतिहासस्य

ख) नारीसम्मानस्य

ग) राजनीतेः

घ) विज्ञानस्य

35. नारी समाजे कथं भवति?

क) निष्क्रिया

ख) सक्रियाः

ग) दुर्बलाः

घ) भयभीताः

36. नारी कस्य विकासे सहायकः?

क) समाजस्य

ख) केवलं गृहस्य

ग) कार्यालयस्य

घ) विद्यालयस्य

37. नारीणां सम्मानः कस्य कर्तव्यः?

क) केवलं पुरुषाणाम्

ख) केवलं नारीणाम्

ग) सर्वेषाम्

घ) शिक्षकाणाम्

38. नारी किम् अलङ्करोति?

क) युद्धम्

ख) सन्तानम्

ग) धनम्

घ) कार्यालयम्

39. नारीणां गौरवः केन सुरक्षितः भवति?

क) उपेक्षया

ख) सम्मानरक्षणेन

ग) निन्दया

घ) द्वेषेण

40. नारी प्रथमं गुरुः कस्य भवति?

क) राष्ट्रस्य

ख) समाजस्य

ग) बालकस्य

घ) गुरुकुलस्य

41. नारीणां सम्मानः अभावे किं भवति?

क) उन्नतिः

ख) अवनतिः

ग) समृद्धिः

घ) शान्तिः

42. नारी समाजे किं निर्माति?

क) अशान्तिम्

ख) संस्कारम्

ग) भयम्

घ) आलस्यम्

43. नारीणां शिक्षा कस्य आधारः?

क) समाजोन्नतेः

ख) युद्धस्य

ग) धनसञ्चयस्य

घ) राजनीतेः

44. नारीणां गौरवः केन सम्भवति?

क) अपमानेन

ख) सम्मानात्

ग) उपेक्षया

घ) द्वेषेण

45. नारी समाजे कथं पूज्यते?

क) दुर्बलरूपेण

ख) शक्तिरूपेण

ग) दासी रूपेण

घ) सेविकारूपेण

46. नारी राष्ट्रस्य भविष्यं कथं करोति?

क) अन्धकारम्

ख) उज्ज्वलम्

ग) दुर्बलम्

घ) निश्चलम्

47. नारी कस्य प्रतीकं भवति?

क) त्यागस्य

ख) धैर्यस्य

ग) स्नेहस्य

घ) सर्वेषाम्

48. नारीणां योगदानं कुत्र दृश्यते?

क) एकस्मिन् क्षेत्रे

ख) सर्वेषु क्षेत्रेषु

ग) केवलं गृहे

घ) वने

49. नारी समाजस्य किम् अस्ति?

क) बाधा

ख) मेरुदण्डः

ग) शत्रुः

घ) दुर्बलः

50. नारीणां गौरवम् कस्य आधारः अस्ति?

क) केवलं परिवारस्य

ख) समाजस्य

ग) राष्ट्रस्य

घ) सर्वेषाम्