छात्रजीवनम् - 10th Class Sanskrit Objective Question Answer

 

छात्रजीवनम् (Student Life)

कक्षा – 10वीं | संस्कृत पाठ

पूर्ण पाठ (Full Story / मूल पाठ)

छात्रजीवनं मानवजीवनस्य अत्यन्तं महत्त्वपूर्णं चरणम् अस्ति। अस्मिन् काले छात्रः विद्यार्जनं करोति, स्वभावं निर्माति, जीवनस्य लक्ष्यं निश्चितं करोति। यथा कच्ची मृत्तिका कुम्भकारेण इच्छितरूपेण निर्मीयते, तथा छात्रजीवनकाले मनुष्यः संस्कारैः शिक्षया च रूपं प्राप्नोति।

छात्रस्य मुख्यं कर्तव्यं अध्ययनमेव। सः गुरूणां आज्ञां पालयति, समयस्य सदुपयोगं करोति, परिश्रमं न त्यजति। नियमितं पठनेन अनुशासनेन च छात्रः सफलतां प्राप्नोति। आलस्यं प्रमादं च त्यक्त्वा यः छात्रः निरन्तरं अभ्यासं करोति, स एव उन्नतिं प्राप्नोति।

छात्रजीवनं केवलं पुस्तकाध्ययनं न, अपि तु चरित्रनिर्माणस्य कालः अपि अस्ति। सत्यं, अहिंसा, शीलं, नम्रता, सहनशीलता इत्यादयः गुणाः छात्रजीवने एव विकसिताः भवन्ति। एते गुणाः भविष्ये समाजे राष्ट्रे च उपयोगिनः भवन्ति।

शारीरिकं मानसिकं च स्वास्थ्यं अपि छात्रस्य आवश्यकम्। व्यायामः, क्रीडा, योगाभ्यासः च शरीरं मनः च सबलौ कुरुतः। स्वस्थः छात्रः एव सम्यक् अध्ययनं कर्तुं शक्नोति।

अतः छात्रजीवनं अनुशासनं, परिश्रमं, सदाचारं च शिक्षयति। यः छात्रः अस्मिन् काले स्वकर्तव्यं सम्यक् पालयति, सः एव भविष्ये सफलः नागरिकः भवति। छात्रजीवनं तु सम्पूर्णजीवनस्य आधारशिला अस्ति। 

छात्रजीवनम् – कक्षा 10वीं (संस्कृत)

प्रश्न–उत्तर, लघु/दीर्घ उत्तरीय प्रश्न एवं सारांश

सारांश (Summary)

छात्रजीवनं मानवजीवनस्य अत्यन्तं महत्त्वपूर्णं कालः अस्ति। अस्मिन् काले छात्रः विद्यार्जनं करोति, स्वभावं चरित्रं च निर्माति। अध्ययनं छात्रस्य मुख्यं कर्तव्यं भवति। गुरूणां आज्ञापालनं, समयस्य सदुपयोगः, परिश्रमः च सफलतायाः आधाराः सन्ति।

छात्रजीवनं केवलं पुस्तकाध्ययनं न, अपि तु सद्गुणानां विकासस्य कालः अस्ति। सत्यं, अनुशासनं, नम्रता, सहनशीलता इत्यादयः गुणाः अत्र विकसिताः भवन्ति। शारीरिकं मानसिकं च स्वास्थ्यं व्यायामेन क्रीडाभिः योगेन च सुरक्षितं भवति।

यः छात्रः अस्मिन् काले स्वकर्तव्यं सम्यक् पालयति, सः एव भविष्ये सफलः नागरिकः भवति। छात्रजीवनं सम्पूर्णजीवनस्य आधारशिला अस्ति।

प्रश्न–उत्तर (Question–Answer)

प्रश्न 1. छात्रजीवनं किम् अस्ति?

उत्तरः – छात्रजीवनं मानवजीवनस्य अत्यन्तं महत्त्वपूर्णं चरणम् अस्ति।

प्रश्न 2. छात्रजीवने छात्रस्य मुख्यं कर्तव्यं किम्?

उत्तरः – छात्रजीवने छात्रस्य मुख्यं कर्तव्यं अध्ययनमेव अस्ति।

प्रश्न 3. छात्रः कस्य आज्ञां पालयति?

उत्तरः – छात्रः गुरूणां आज्ञां पालयति।

प्रश्न 4. छात्रः कथं सफलतां प्राप्नोति?

उत्तरः – छात्रः नियमिताध्ययनं, अनुशासनं, परिश्रमं च कृत्वा सफलतां प्राप्नोति।

प्रश्न 5. छात्रजीवने के गुणाः विकसिताः भवन्ति?

उत्तरः – सत्यं, अहिंसा, शीलं, नम्रता, सहनशीलता इत्यादयः गुणाः विकसिताः भवन्ति।

लघु उत्तरीय प्रश्न (Short Answer Questions)

प्रश्न 1. छात्रजीवनं कस्य आधारशिला अस्ति?

उत्तरः – छात्रजीवनं सम्पूर्णजीवनस्य आधारशिला अस्ति।

प्रश्न 2. स्वस्थः छात्रः किमर्थं आवश्यकः?

उत्तरः – स्वस्थः छात्रः एव सम्यक् अध्ययनं कर्तुं शक्नोति।

प्रश्न 3. छात्रजीवने व्यायामस्य महत्त्वं लिखत।

उत्तरः – व्यायामः शरीरं मनः च सबलौ करोति।

दीर्घ उत्तरीय प्रश्न (Long Answer Questions)

प्रश्न 1. छात्रजीवनस्य महत्त्वं वर्णयत।

उत्तरः –

छात्रजीवनं मानवजीवनस्य अत्यन्तं महत्त्वपूर्णं कालः अस्ति। अस्मिन् काले छात्रः विद्यार्जनं करोति तथा स्वभावं चरित्रं च निर्माति। अध्ययनं छात्रस्य मुख्यं कर्तव्यं भवति। गुरूणां आज्ञापालनं, समयस्य सदुपयोगः, परिश्रमः च छात्रस्य जीवनं सफलं कुर्वन्ति। छात्रजीवने विकसिताः सद्गुणाः भविष्ये समाजस्य राष्ट्रस्य च निर्माणे सहायकाः भवन्ति। अतः छात्रजीवनं सम्पूर्णजीवनस्य आधारः अस्ति।

प्रश्न 2. छात्रजीवने सदाचारस्य भूमिकां स्पष्टयत।

उत्तरः –

छात्रजीवने सदाचारः अत्यन्तं महत्त्वपूर्णः अस्ति। सत्यं, अनुशासनं, नम्रता, सहनशीलता इत्यादयः गुणाः छात्रजीवने एव विकसिताः भवन्ति। एते गुणाः छात्रं आदर्शं नागरिकं कुर्वन्ति। सदाचारी छात्रः समाजे राष्ट्रे च सम्मानं प्राप्नोति। अतः छात्रजीवने सदाचारस्य विशेषा भूमिका अस्ति।

छात्रजीवनम् – कक्षा 10वीं (संस्कृत)

MCQ, एक शब्द/परिभाषा वाले प्रश्न एवं प्रश्न–उत्तर

बहुविकल्पीय प्रश्न (MCQ)

1. छात्रजीवनं किम् अस्ति?

(A) क्रीडाकालः

(B) मानवजीवनस्य महत्त्वपूर्णः चरणः

(C) विश्रामकालः

(D) वृद्धावस्था

उत्तरः – (B)

2. छात्रस्य मुख्यं कर्तव्यं किम्?

(A) क्रीडा

(B) धनार्जनम्

(C) अध्ययनम्

(D) भ्रमणम्

उत्तरः – (C)

3. छात्रः कस्य आज्ञां पालयति?

(A) मित्राणाम्

(B) गुरूणाम्

(C) सेवकानाम्

(D) बान्धवानाम्

उत्तरः – (B)

4. सफलतायाः आधारः कः?

(A) आलस्यम्

(B) प्रमादः

(C) परिश्रमः

(D) क्रोधः

उत्तरः – (C)

5. के गुणाः छात्रजीवने विकसिताः भवन्ति?

(A) लोभः, क्रोधः

(B) अहंकारः

(C) सत्यं, नम्रता

(D) प्रमादः

उत्तरः – (C)

6. शारीरिकं मानसिकं च स्वास्थ्यं कथं भवति?

(A) आलस्येन

(B) व्यायामेन क्रीडया च

(C) निद्रया केवलम्

(D) मौनेन

उत्तरः – (B)

7. छात्रजीवनं कस्य आधारशिला अस्ति?

(A) बाल्यस्य

(B) युवावस्थायाः

(C) सम्पूर्णजीवनस्य

(D) वृद्धावस्थायाः

उत्तरः – (C)

8. नियमिताध्ययनस्य फलम् किम्?

(A) असफलता

(B) क्लेशः

(C) सफलता

(D) दुःखम्

उत्तरः – (C)

9. स्वस्थः छात्रः किं कर्तुं शक्नोति?

(A) क्रीडां त्यक्तुम्

(B) सम्यक् अध्ययनम्

(C) आलस्यं कर्तुम्

(D) प्रमादं कर्तुम्

उत्तरः – (B)

10. छात्रजीवने कः त्याज्यः?

(A) परिश्रमः

(B) अनुशासनम्

(C) आलस्यम्

(D) अध्ययनम्

उत्तरः – (C)

एक शब्द / परिभाषा वाले प्रश्न

1. छात्रस्य मुख्यं कर्तव्यं किम्?

उत्तरः – अध्ययनम्

2. छात्रजीवनं कस्य चरणम् अस्ति?

उत्तरः – मानवजीवनस्य

3. शरीरं मनः च सबलौ कः करोति?

उत्तरः – व्यायामः

4. गुरूणां आज्ञापालनं किम् सूचयति?

उत्तरः – अनुशासनम्

5. सत्यं, नम्रता, सहनशीलता इत्यादयः किम्?

उत्तरः – सद्गुणाः

6. आलस्यस्य विरोधी गुणः कः?

उत्तरः – परिश्रमः

7. छात्रजीवनं कस्य आधारशिला अस्ति?

उत्तरः – सम्पूर्णजीवनस्य

संक्षिप्त प्रश्न–उत्तर (Very Short Q&A)

प्रश्न 1. छात्रः कथं उन्नतिं प्राप्नोति?

उत्तरः – परिश्रमेण अनुशासनेन च।

प्रश्न 2. छात्रजीवने कः समयः श्रेष्ठः?

उत्तरः – विद्यार्जनकालः।

प्रश्न 3. छात्रजीवने के त्याज्याः?

उत्तरः – आलस्यं प्रमादं च।

प्रश्न 4. छात्रजीवनं किमर्थं महत्त्वपूर्णम्?

उत्तरः – यतः एतत् सम्पूर्णजीवनस्य आधारः अस्ति।

50 महत्त्वपूर्ण Objective प्रश्न (MCQ)

1. छात्रजीवनं किम् अस्ति?

(A) विश्रामकालः

(B) मानवजीवनस्य महत्त्वपूर्णः चरणः

(C) वृद्धावस्था

(D) क्रीडाकालः

उत्तरः – (B)

2. छात्रस्य मुख्यं कर्तव्यं किम्?

(A) क्रीडा

(B) धनार्जनम्

(C) अध्ययनम्

(D) भ्रमणम्

उत्तरः – (C)

3. छात्रः कस्य आज्ञां पालयति?

(A) मित्राणाम्

(B) गुरूणाम्

(C) सेवकानाम्

(D) बान्धवानाम्

उत्तरः – (B)

4. छात्रजीवने सर्वाधिकं महत्त्वं कस्य?

(A) आलस्यस्य

(B) अनुशासनस्य

(C) प्रमादस्य

(D) क्रोधस्य

उत्तरः – (B)

5. कच्ची मृत्तिका केन इच्छितरूपेण निर्मीयते?

(A) चित्रकारेण

(B) कुम्भकारेण

(C) शिल्पिना

(D) लेखकेंन

उत्तरः – (B)

6. छात्रः कथं सफलतां प्राप्नोति?

(A) आलस्येन

(B) नियमिताध्ययनात्

(C) निद्रया

(D) प्रमादेन

उत्तरः – (B)

7. समयस्य सदुपयोगः किम् जनयति?

(A) असफलताम्

(B) दुःखम्

(C) सफलताम्

(D) भयम्

उत्तरः – (C)

8. छात्रजीवनं केवलं किम् न अस्ति?

(A) चरित्रनिर्माणः

(B) सद्गुणविकासः

(C) पुस्तकाध्ययनम्

(D) अनुशासनम्

उत्तरः – (C)

9. छात्रजीवने विकसिताः गुणाः के?

(A) लोभः, क्रोधः

(B) सत्यं, नम्रता

(C) आलस्यः

(D) प्रमादः

उत्तरः – (B)

10. अहिंसा कः गुणः अस्ति?

(A) दुर्गुणः

(B) साधारणः

(C) सद्गुणः

(D) त्याज्यः

उत्तरः – (C)

11. शारीरिकं मानसिकं च स्वास्थ्यं किम् आवश्यकम्?

(A) गुरूणाम्

(B) छात्रस्य

(C) सेवकस्य

(D) व्यापारीस्य

उत्तरः – (B)

12. शरीरं मनः च सबलौ कः करोति?

(A) आलस्यः

(B) प्रमादः

(C) व्यायामः

(D) क्रोधः

उत्तरः – (C)

13. स्वस्थः छात्रः किम् कर्तुं शक्नोति?

(A) सम्यक् अध्ययनम्

(B) प्रमादम्

(C) आलस्यम्

(D) क्लेशम्

उत्तरः – (A)

14. क्रीडायाः लाभः कः?

(A) दुर्बलता

(B) स्वास्थ्यलाभः

(C) रोगः

(D) दुःखम्

उत्तरः – (B)

15. योगाभ्यासः किं करोति?

(A) शरीरं दुर्बलं करोति

(B) मनः च शरीरं सुदृढं करोति

(C) प्रमादं जनयति

(D) आलस्यं वर्धयति

उत्तरः – (B)

16. छात्रः किं त्यजेत्?

(A) परिश्रमम्

(B) अनुशासनम्

(C) आलस्यम्

(D) अध्ययनम्

उत्तरः – (C)

17. प्रमादः किम् जनयति?

(A) उन्नतिम्

(B) सफलताम्

(C) असफलताम्

(D) आनन्दम्

उत्तरः – (C)

18. छात्रजीवनं किम् शिक्षयति?

(A) दुर्गुणान्

(B) अनुशासनम्

(C) प्रमादम्

(D) क्रोधम्

उत्तरः – (B)

19. छात्रजीवनस्य उद्देश्यः कः?

(A) धनार्जनम्

(B) चरित्रनिर्माणम्

(C) विश्रामः

(D) भ्रमणम्

उत्तरः – (B)

20. सदाचारः किम् करोति?

(A) पतनम्

(B) उन्नतिम्

(C) दुःखम्

(D) भयम्

उत्तरः – (B)

21. छात्रजीवने कः कालः अस्ति?

(A) भोगकालः

(B) निर्माणकालः

(C) विश्रामकालः

(D) त्यागकालः

उत्तरः – (B)

22. सत्यं कः गुणः अस्ति?

(A) दुर्गुणः

(B) त्याज्यः

(C) सद्गुणः

(D) साधारणः

उत्तरः – (C)

23. नम्रता कस्य अलङ्कारः?

(A) छात्रस्य

(B) राज्ञः

(C) सेवकस्य

(D) बालकस्य

उत्तरः – (A)

24. सहनशीलता किम् दर्शयति?

(A) क्रोधम्

(B) धैर्यम्

(C) प्रमादम्

(D) आलस्यम्

उत्तरः – (B)

25. छात्रजीवनं कस्य आधारशिला अस्ति?

(A) युवावस्थायाः

(B) वृद्धावस्थायाः

(C) सम्पूर्णजीवनस्य

(D) बाल्यस्य

उत्तरः – (C)

26. नियमिताध्ययनं किम् फलति?

(A) दुःखम्

(B) असफलता

(C) सफलता

(D) भयम्

उत्तरः – (C)

27. गुरवः छात्रं किम् शिक्षयन्ति?

(A) आलस्यम्

(B) अनुशासनम्

(C) प्रमादम्

(D) क्रोधम्

उत्तरः – (B)

28. छात्रजीवनं किमर्थं आवश्यकम्?

(A) जीवनस्य निर्माणाय

(B) धनसंग्रहाय

(C) विश्रामाय

(D) भोगाय

उत्तरः – (A)

29. छात्रः कदा उन्नतिं प्राप्नोति?

(A) आलस्ये

(B) परिश्रमे

(C) प्रमादे

(D) क्रोधे

उत्तरः – (B)

30. समयपालनं किम् सूचयति?

(A) प्रमादम्

(B) अनुशासनम्

(C) आलस्यम्

(D) क्रोधम्

उत्तरः – (B)

31. छात्रजीवने कः शत्रुः?

(A) परिश्रमः

(B) अनुशासनम्

(C) आलस्यः

(D) अध्ययनम्

उत्तरः – (C)

32. छात्रजीवनं समाजे किम् जनयति?

(A) अव्यवस्था

(B) आदर्शं नागरिकम्

(C) भयम्

(D) दुःखम्

उत्तरः – (B)

33. चरित्रनिर्माणस्य आरम्भः कदा भवति?

(A) वृद्धावस्थायाम्

(B) युवावस्थायाम्

(C) छात्रजीवने

(D) बाल्ये

उत्तरः – (C)

34. छात्रः कस्य आदर्शः भवति?

(A) समाजस्य

(B) शत्रोः

(C) सेवकस्य

(D) बालकस्य

उत्तरः – (A)

35. सद्गुणाः कुत्र विकसिताः भवन्ति?

(A) गृहस्थजीवने

(B) छात्रजीवने

(C) वृद्धावस्थायाम्

(D) एकान्ते

उत्तरः – (B)

36. क्रीडाः किम् वर्धयन्ति?

(A) रोगान्

(B) आलस्यम्

(C) स्वास्थ्यं

(D) भयम्

उत्तरः – (C)

37. मानसिकस्वास्थ्यस्य उपायः कः?

(A) क्रोधः

(B) योगाभ्यासः

(C) प्रमादः

(D) आलस्यः

उत्तरः – (B)

38. छात्रजीवनं राष्ट्रे किम् करोति?

(A) हानिम्

(B) निर्माणम्

(C) विनाशम्

(D) क्लेशम्

उत्तरः – (B)

39. अध्ययनस्य अभावः किम् जनयति?

(A) उन्नतिम्

(B) सफलताम्

(C) असफलताम्

(D) आनन्दम्

उत्तरः – (C)

40. छात्रः किमर्थं परिश्रमं करोति?

(A) विश्रामाय

(B) सफलतायै

(C) प्रमादाय

(D) भोगाय

उत्तरः – (B)

41. छात्रजीवने कः त्याज्यः?

(A) सत्यं

(B) अनुशासनम्

(C) आलस्यम्

(D) परिश्रमः

उत्तरः – (C)

42. सदाचारः कस्य भूषणम्?

(A) छात्रस्य

(B) धनिकस्य

(C) सेवकस्य

(D) शत्रोः

उत्तरः – (A)

43. समयस्य दुरुपयोगः किम् जनयति?

(A) सफलताम्

(B) उन्नतिम्

(C) असफलताम्

(D) आनन्दम्

उत्तरः – (C)

44. छात्रः कस्य भविष्यं निर्माति?

(A) केवलं स्वस्य

(B) समाजस्य

(C) राष्ट्रस्य

(D) सर्वेषाम्

उत्तरः – (D)

45. छात्रजीवनं किम् शिक्षयति?

(A) आलस्यम्

(B) सदाचारम्

(C) प्रमादम्

(D) क्रोधम्

उत्तरः – (B)

46. गुरूणां सम्मानः किम् सूचयति?

(A) अहंकारम्

(B) शिष्टाचारम्

(C) प्रमादम्

(D) आलस्यम्

उत्तरः – (B)

47. छात्रः कदा आदर्शः भवति?

(A) आलस्ये

(B) सदाचारे

(C) प्रमादे

(D) क्रोधे

उत्तरः – (B)

48. विद्यार्जनस्य कालः कः?

(A) वृद्धावस्था

(B) छात्रजीवनम्

(C) गृहस्थाश्रमः

(D) संन्यासः

उत्तरः – (B)

49. अनुशासनं किम् जनयति?

(A) अव्यवस्थाम्

(B) उन्नतिम्

(C) भयम्

(D) क्लेशम्

उत्तरः – (B)

50. छात्रजीवनस्य अन्तिमं फलम् किम्?

(A) दुःखम्

(B) असफलता

(C) सफलं जीवनम्

(D) प्रमादः

उत्तरः – (C)

उपसंहार 

छात्रजीवनम् केवलं अध्ययनस्य कालः न भवति, अपि तु सम्पूर्णजीवनस्य निर्माणस्य सुदृढः आधारः अस्ति। अस्मिन् काले अर्जिता विद्या, अनुशासनं, परिश्रमः च मनुष्यस्य भविष्यं निर्धारयन्ति। यः छात्रः समयस्य सदुपयोगं कृत्वा गुरूणां आज्ञां पालयति तथा सदाचारमार्गेण जीवनं नयति, सः अवश्यमेव सफलतां प्राप्नोति।

छात्रजीवने विकसिताः सद्गुणाः—सत्यं, नम्रता, सहनशीलता, आत्मसंयमः—न केवलं परीक्षायां, अपि तु जीवनस्य प्रत्येकक्षेत्रे सहायकाः भवन्ति। अतः प्रत्येकः छात्रः छात्रजीवनस्य महत्त्वं अवगत्य, आलस्यं प्रमादं च त्यक्त्वा, निरन्तरं परिश्रमं कुर्यात्। निश्चयेन एव एषः मार्गः उज्ज्वलं भविष्यं, आदर्शं नागरिकत्वं च ददाति।