महापुरुषाः - 10th Class Sanskrit Objective Question Answer

 

महापुरुषाः

(कक्षा 10 – संस्कृत पाठ)

पूर्ण पाठ / कथा

महापुरुषाः ते भवन्ति ये स्वजीवनं समाजस्य कल्याणाय समर्पयन्ति। ते न केवलं स्वार्थं चिन्तयन्ति, अपि तु परार्थाय निरन्तरं प्रयतन्ते। भारतदेशे अनेकाः महापुरुषाः अभवन्, येन देशः गौरवान्वितः अभवत्।

महापुरुषाणां जीवनं त्याग, सेवा, सत्य, अहिंसा, करुणा च इत्येतेषां गुणानां आदर्शः भवति। महात्मा गान्धी सत्यस्य अहिंसायाश्च मार्गेण देशं स्वातन्त्र्यं निनाय। सः अत्यन्तं सरलजीवनं अजीवत्, सर्वेषां प्रति समभावं दर्शयत्।

स्वामी विवेकानन्दः युवानां प्रेरणास्रोतः आसीत्। सः आत्मविश्वासं, परिश्रमं, देशभक्तिं च उपदिशत्। सः उक्तवान्— “उत्तिष्ठत, जाग्रत, प्राप्य वरान्निबोधत।” तस्य वाणी युवानां हृदये नवचेतनां जागरयति।

भगवान् बुद्धः करुणाया अहिंसायाश्च संदेशं दत्तवान्। सः दुःखस्य कारणं तृष्णा इति अवदत् तथा दुःखनिवारणाय अष्टाङ्गिकमार्गं प्रदर्शितवान्। तस्य उपदेशाः आजापि जनानां जीवनं मार्गदर्शयन्ति।

एते महापुरुषाः केवलं इतिहासे न, अपि तु अस्माकं जीवनस्य आदर्शाः सन्ति। तेषां जीवनचरित्रेभ्यः अस्माभिः सत्यपालनं, परोपकारः, अनुशासनं च शिक्षितव्यम्। यदि वयं तेषां आदर्शान् अनुसरामः, तर्हि समाजः राष्ट्रं च उन्नतिं प्राप्स्यति।

उपसंहारः

अतः महापुरुषाणां जीवनं दीपवत् अस्माकं पन्थानं प्रकाशयति। तेषां विचाराः कर्माणि च अस्मान् उत्तममानवाः कर्तुं समर्थाः सन्ति। तस्मात् वयं सर्वे महापुरुषाणां आदर्शान् अनुसरन्तः राष्ट्रसेवायां संलग्नाः भवेम।

महापुरुषाः – कक्षा 10 (संस्कृत)

प्रश्न–उत्तर

(क) अतिलघु उत्तरीय प्रश्न

महापुरुषाः के भवन्ति?

उत्तरः – ये स्वजीवनं समाजस्य कल्याणाय समर्पयन्ति ते महापुरुषाः भवन्ति।

महापुरुषाणां जीवनं कस्य आदर्शं भवति?

उत्तरः – त्याग, सेवा, सत्य, अहिंसा, करुणा इत्यादीनां गुणानां आदर्शं भवति।

महात्मा गान्धी कस्य मार्गेण देशं स्वातन्त्र्यं निनाय?

उत्तरः – सत्यस्य अहिंसायाश्च मार्गेण।

स्वामी विवेकानन्दः कस्य प्रेरणास्रोतः आसीत्?

उत्तरः – युवानां प्रेरणास्रोतः आसीत्।

भगवान् बुद्धः कस्य संदेशं दत्तवान्?

उत्तरः – करुणाया अहिंसायाश्च संदेशं दत्तवान्।

(ख) लघु उत्तरीय प्रश्न

महापुरुषाणां जीवनस्य मुख्यगुणाः के सन्ति?

उत्तरः – महापुरुषाणां जीवनस्य मुख्यगुणाः त्यागः, सेवा, सत्यपालनम्, अहिंसा, करुणा च सन्ति।

महात्मा गान्धी महापुरुषः कथं आसीत्?

उत्तरः – महात्मा गान्धी सत्यं अहिंसां च पालनं कृत्वा सरलजीवनं अजीवत् तथा देशं स्वातन्त्र्यं प्रापयत्।

स्वामी विवेकानन्दस्य उपदेशः कः आसीत्?

उत्तरः – सः आत्मविश्वासं, परिश्रमं, देशभक्तिं च उपदिशत्।

बुद्धस्य उपदेशः जनानां जीवनं कथं मार्गदर्शयति?

उत्तरः – बुद्धस्य उपदेशाः करुणा, अहिंसा, संयमस्य मार्गं दर्शयन्ति, येन जीवनं शान्तिमयं भवति।

(ग) दीर्घ उत्तरीय प्रश्न

महापुरुषाणां जीवनात् अस्माभिः किं शिक्षितव्यम्?

उत्तरः – महापुरुषाणां जीवनात् अस्माभिः सत्यपालनम्, परोपकारः, अनुशासनम्, त्यागः च शिक्षितव्यम्। ते स्वार्थं त्यक्त्वा समाजस्य राष्ट्रस्य च कल्याणाय कार्यं कृतवन्तः। यदि वयं तेषां आदर्शान् अनुसरामः, तर्हि वयं अपि श्रेष्ठमानवाः भवेम।

महात्मा गान्धी, स्वामी विवेकानन्दः तथा भगवान् बुद्धः महापुरुषाः कथं सन्ति?

उत्तरः – महात्मा गान्धी सत्याहिंसायाः प्रतीकः आसीत्। स्वामी विवेकानन्दः युवानां प्रेरणादाता आसीत्। भगवान् बुद्धः करुणा, अहिंसा, शान्तेः संदेशं दत्तवान्। एते सर्वे स्वजीवनं जनकल्याणाय समर्पितवन्तः, अतः ते महापुरुषाः सन्ति।

सारांश

महापुरुषाः ते जनाः भवन्ति ये स्वजीवनं समाजस्य राष्ट्रस्य च हिताय समर्पयन्ति। तेषां जीवनं त्याग, सेवा, सत्य, अहिंसा, करुणा च इत्येतेषां गुणानां आदर्शं भवति। महात्मा गान्धी सत्याहिंसायाः मार्गेण देशं स्वातन्त्र्यं निनाय। स्वामी विवेकानन्दः युवानां आत्मविश्वासं जागरयत्। भगवान् बुद्धः करुणा-अहिंसायाः उपदेशं दत्तवान्। एतेषां महापुरुषाणां आदर्शान् अनुसरित्वा अस्माभिः उत्तमजीवनं यापनीयम्।

महापुरुषाः – कक्षा 10 (संस्कृत)

(क) बहुविकल्पीय प्रश्न (MCQ)

महापुरुषाः के भवन्ति?

A. ये केवलं स्वार्थं चिन्तयन्ति

B. ये समाजस्य कल्याणाय जीवनं समर्पयन्ति

C. ये धनसंचयं कुर्वन्ति

D. ये प्रसिद्धिं इच्छन्ति

उत्तरः – B

महात्मा गान्धी कस्य मार्गेण देशं स्वातन्त्र्यं निनाय?

A. युद्धस्य

B. हिंसायाः

C. सत्याहिंसायाः

D. छलस्य

उत्तरः – C

स्वामी विवेकानन्दः कस्य प्रेरणास्रोतः आसीत्?

A. वृद्धानाम्

B. बालकानाम्

C. युवानाम्

D. शासकानाम्

उत्तरः – C

बुद्धेन दुःखस्य कारणं किम् उक्तम्?

A. क्रोधः

B. लोभः

C. तृष्णा

D. मोहः

उत्तरः – C

महापुरुषाणां जीवनं कस्य आदर्शं भवति?

A. भोगस्य

B. आलस्यस्य

C. त्यागसेवासत्याहिंसायाः

D. ऐश्वर्यस्य

उत्तरः – C

(ख) एक शब्द / परिभाषा वाले प्रश्न

समाजस्य कल्याणाय स्वजीवनं समर्पयति सः कः?

उत्तरः – महापुरुषः

सत्यं अहिंसा च यस्य जीवनस्य आधारः आसीत्, सः कः?

उत्तरः – महात्मा गान्धी

“उत्तिष्ठत जाग्रत” इति उपदेशः कस्य आसीत्?

उत्तरः – स्वामी विवेकानन्दः

करुणा-अहिंसायाः उपदेशदाता कः आसीत्?

उत्तरः – भगवान् बुद्धः

दुःखस्य मूलकारणं बुद्धेन किम् उक्तम्?

उत्तरः – तृष्णा

(ग) प्रश्न–उत्तर

महापुरुषाणां जीवनस्य उद्देश्यः कः?

उत्तरः – महापुरुषाणां जीवनस्य उद्देश्यः समाजस्य राष्ट्रस्य च कल्याणम्।

महापुरुषाः किमर्थं स्मरणीयाः सन्ति?

उत्तरः – ते त्याग, सेवा, सत्य, अहिंसा, करुणा च इत्यादीनां आदर्शान् दर्शयन्ति, अतः स्मरणीयाः सन्ति।

गान्धीजी सरलजीवनं किमर्थं अजीवत्?

उत्तरः – सः समता, सत्यं, अहिंसां च पालनार्थं सरलजीवनं अजीवत्।

बुद्धस्य उपदेशाः कस्य मार्गदर्शनं कुर्वन्ति?

उत्तरः – बुद्धस्य उपदेशाः मानवजीवनस्य शान्तेः मार्गदर्शनं कुर्वन्ति।

अस्माभिः महापुरुषाणां जीवनात् किं शिक्षितव्यम्?

उत्तरः – अस्माभिः सत्यपालनम्, परोपकारः, अनुशासनं, त्यागः च शिक्षितव्यम्।

50 महत्त्वपूर्ण वस्तुनिष्ठ प्रश्न (Objective Questions)

बहुविकल्पीय प्रश्न (MCQ)

1. महापुरुषाः के भवन्ति?

A. स्वार्थपराः

B. परोपकारिणः

C. धनलोलुपाः

D. आलस्यपराः

उत्तरः – B

2. महापुरुषाणां जीवनं कस्य आदर्शं भवति?

A. भोगस्य

B. ऐश्वर्यस्य

C. त्यागस्य

D. आलस्यस्य

उत्तरः – C

3. महात्मा गान्धी कस्य प्रतीकः आसीत्?

A. हिंसायाः

B. सत्याहिंसायाः

C. भोगस्य

D. लोभस्य

उत्तरः – B

4. गान्धीजी देशं कथं स्वातन्त्र्यं निनाय?

A. युद्धेन

B. षड्यन्त्रेण

C. सत्याहिंसायाः मार्गेण

D. बलप्रयोगेन

उत्तरः – C

5. गान्धीजीस्य जीवनं कथं आसीत्?

A. विलासी

B. सरलम्

C. ऐश्वर्ययुक्तम्

D. आलस्यमयम्

उत्तरः – B

6. स्वामी विवेकानन्दः कस्य प्रेरणास्रोतः आसीत्?

A. बालकानाम्

B. युवानाम्

C. वृद्धानाम्

D. शासकानाम्

उत्तरः – B

7. “उत्तिष्ठत जाग्रत” इति वाक्यं कस्य?

A. बुद्धस्य

B. गान्धीस्य

C. विवेकानन्दस्य

D. अशोकस्य

उत्तरः – C

8. विवेकानन्दः किम् उपदिशत्?

A. आलस्यम्

B. आत्मविश्वासम्

C. भोगम्

D. हिंसाम्

उत्तरः – B

9. भगवान् बुद्धः कस्य संदेशं दत्तवान्?

A. युद्धस्य

B. करुणायाः

C. हिंसायाः

D. लोभस्य

उत्तरः – B

10. बुद्धेन दुःखस्य कारणं किम् उक्तम्?

A. क्रोधः

B. मोहः

C. तृष्णा

D. अहङ्कारः

उत्तरः – C

रिक्तस्थानपूर्ति (Fill in the blanks)

11. महापुरुषाः ________ कल्याणाय जीवनं समर्पयन्ति।

उत्तरः – समाजस्य

12. महापुरुषाणां जीवनं ________ आदर्शं भवति।

उत्तरः – त्यागस्य

13. महात्मा गान्धी ________ जीवनं अजीवत्।

उत्तरः – सरलम्

14. विवेकानन्दः ________ जागरणं कृतवान्।

उत्तरः – युवानाम्

15. बुद्धस्य उपदेशाः ________ मार्गदर्शनं कुर्वन्ति।

उत्तरः – जीवनस्य

सत्य / असत्य (True / False)

16. महापुरुषाः स्वार्थाय जीवनं यापयन्ति।

उत्तरः – असत्य

17. गान्धीजी हिंसायाः समर्थकः आसीत्।

उत्तरः – असत्य

18. विवेकानन्दः युवानां प्रेरणादाता आसीत्।

उत्तरः – सत्य

19. बुद्धः करुणा-अहिंसायाः उपदेशं दत्तवान्।

उत्तरः – सत्य

20. महापुरुषाः इतिहासे एव सन्ति।

उत्तरः – असत्य

एक शब्द में उत्तर दीजिए

21. समाजहिताय जीवनं समर्पयति – ________

उत्तरः – महापुरुषः

22. सत्याहिंसायाः प्रतीकः – ________

उत्तरः – गान्धी

23. युवानां प्रेरणास्रोतः – ________

उत्तरः – विवेकानन्दः

24. करुणायाः उपदेशदाता – ________

उत्तरः – बुद्धः

25. दुःखस्य कारणम् – ________

उत्तरः – तृष्णा

सही जोड़ी मिलाइए

26. गान्धी — ( ) करुणा

उत्तरः – सत्याहिंसा

27. विवेकानन्दः — ( ) युवा प्रेरणा

उत्तरः – आत्मविश्वासः

28. बुद्धः — ( ) दुःखनाशः

उत्तरः – अष्टाङ्गिकमार्गः

29. महापुरुषाः — ( ) समाजसेवा

उत्तरः – परोपकारः

30. जीवनम् — ( ) आदर्शः

उत्तरः – त्यागः

वस्तुनिष्ठ प्रश्न (Objective Q&A)

31. महापुरुषाणां गुणाः के सन्ति?

उत्तरः – त्याग, सेवा, सत्य, अहिंसा

32. गान्धीजी केन मार्गेण जनान् एकत्रितवान्?

उत्तरः – सत्याहिंसायाः मार्गेण

33. विवेकानन्दः कस्य उत्थानं इच्छति?

उत्तरः – युवानाम्

34. बुद्धस्य धर्मः किम् उपदिशति?

उत्तरः – करुणाम्

35. महापुरुषाणां जीवनं किमर्थं प्रेरणादायकम्?

उत्तरः – आदर्शत्वात्

36. महापुरुषाः कस्य हितं चिन्तयन्ति?

उत्तरः – समाजस्य

37. गान्धीजीस्य मुख्यसिद्धान्तः कः?

उत्तरः – अहिंसा

38. विवेकानन्दः किं जागरयति?

उत्तरः – आत्मविश्वासम्

39. बुद्धस्य मार्गः कः आसीत्?

उत्तरः – अष्टाङ्गिकमार्गः

40. महापुरुषाः अस्मान् किम् शिक्षयन्ति?

उत्तरः – सदाचारम्

अतिलघु प्रश्न

41. महापुरुषाः किमर्थं पूजनीयाः?

उत्तरः – आदर्शत्वात्

42. गान्धीजी किम् पालनं कृतवान्?

उत्तरः – सत्याहिंसाम्

43. विवेकानन्दस्य मुख्यवाणी का?

उत्तरः – उत्तिष्ठत जाग्रत

44. बुद्धस्य धर्मः कः?

उत्तरः – करुणा

45. महापुरुषाणां लक्ष्यं किम्?

उत्तरः – जनकल्याणम्

सही / गलत चुनिए

46. महापुरुषाः परोपकारिणः भवन्ति।

उत्तरः – सत्य

47. गान्धीजी विलासी जीवनं अजीवत्।

उत्तरः – असत्य

48. विवेकानन्दः आलस्यं उपदिशत्।

उत्तरः – असत्य

49. बुद्धः शान्तेः संदेशं दत्तवान्।

उत्तरः – सत्य

50. महापुरुषाणां आदर्शाः अनुपालनीयाः।

उत्तरः – सत्य